Engelli Emeklilik Başvurusunda Bulunanların Kucağındaki Bomba
Sosyal güvenlik mevzuatında 7538 sayılı Kanun ile yapılan kritik değişiklikle, 4/a (SSK) kapsamındaki sigortalılar için engellilik nedeniyle vergi indirimine dayalı emeklilik uygulaması son buldu. Artık vergi indirimi belgesi üzerinden emeklilik hakkı kazanma devri kapanarak, tüm işlemler 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinin 5. fıkrasına bağlandı. Sigortalıların hak kaybı yaşamamak adına yeni dönemin usul, esas ve hesaplama yöntemlerini detaylıca bilmesi büyük önem taşıyor.
Yeni Sistem Nasıl İşliyor ve Süreç Nasıl İlerliyor?
2008 Ekim öncesinde sigortalı olan 4a kapsamın da çalışanlar, çalışma gücü kaybına dayalı yaşlılık aylığı talebinde bulunduklarında süreç şu adımlarla yürütülüyor:
Başvuru ve Sevk Koşulu: Sigortalı çalışmanız devam ediyorsa en son çalıştığınız firmanın bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl/Merkez Müdürlüğü’ne başvuru yapmanız gerekiyor.
SGK sigortalıyı Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Devlet Hastaneleri, Eğitim Araştırma Hastaneleri, Devlet Üniversite Hastanelerinden birine sevk eder. Sigortalının sevk masraflarının Kurumca karşılanabilmesi için en az 16 yıllık sigortalılık süresi ve 3700 prim günü şartını sağlamış olmanız gerekir.
Sigortalının son 6 ay içinde alınmış durum bildirir sağlık kurulu raporu varsa sevk yapılmadan değerlendirmeye alınır; rapor daha eski ise yeniden sevk yapılır.
Değerlendirme Yönetmeliği: Hastaneler raporu Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliğine göre düzenler, rapor düzenlerken farklı bir yönetmelik kullansa da raporlar SGK Sağlık Kurulu’na geldiğinde Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği kapsamında incelenir.
Oran Belirleme Farkı: Eski sistemde hastalıkların oranları toplanırken (balthazard formülü/toplama), yeni esas alınan yönetmelikte kişinin birden fazla rahatsızlığı varsa en yüksek orana sahip tek hastalık dikkate alınır. Bu durum, hastaneden alınan engellilik oranı ile SGK Sağlık Kurulu‘nun tespit ettiği çalışma gücü kaybı oranının farklılaşmasına ve genellikle oranın düşmesine yol açar.
Emeklilik Şartları ve Prim Gün Sayıları:
Çalışma gücü kaybı tespit edilen 2008 Ekim öncesi girişi olan 4/a sigortalıları için yaş şartı aranmaksızın geçerli olan emeklilik koşulları şunlardır:
*40 ile 49 arasında engel oranı olanlara 18 yıllık sigortalılık süresi ve 4100 gün,
*50 ile 59 arasında olanlara 16 yıllık sigortalılık süresi ve 3700 gün
4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (Emekli Sandığı) sigortalılarında %50-%59 arası kayıpta 16 yıl / 4320 gün; %40-%49 arası kayıpta 18 yıl / 4680 gün şartı uygulanmaktadır.
Kontrol Muayenesi İşlemleri:
Yeni Aylık Bağlananlar: SGK Sağlık Kurulunca kontrol muayene tarihi belirlenen sigortalılara, bu tarihten en az 3 ay önce sevk bildirimi yapılır. Belirlenen sürede muayenesini yaptıranların çalışma gücü kaybı %40’ın altına düşerse aylıkları kesilir.
Eski Düzenlemeye Göre Aylık Alanlar: Değişiklikten önce vergi indirimi ile aylık bağlanan emeklinin mevcut aylıklarının ödenmesine devam edilir. Ancak bu kişilerden kontrol muayene tarihi bulunanlar, sevk edildiklerinde yeni yönetmelik (Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği) hükümlerine göre değerlendirilir.
Emekli Aylığı Nasıl Hesaplanır?
Aylık Hesaplama Sisteminde Aylık Bağlama Oranı (ABO) tespiti dönemsel olarak özel kurallara tabidir:
1. 2008 Ekim Öncesi Hizmetler
Bu dönemdeki hizmetler için sigortalıların mağdur olmaması adına taban koruması uygulanır. 2000 öncesi gösterge sisteminde ve 2000-2008/Ekim arasındaki hizmet sürelerinde hesaba esas alınan ABO, %60’ın altında olamaz. Prim günü az olsa dahi indirim yapılmaz.
2. 2008 Ekim Sonrası Hizmetler
2008 Ekim sonrası dönem için ABO hesaplanırken, sigortalının az günle emekli olması sebebiyle prim gün sayısı çalışma gücü kaybı oranına göre sanal olarak artırılarak hesaplanır.
Engelli Emeklilik Başvurusunda Bulunanların Kucağındaki Bomba
Sosyal güvenlik mevzuatında 7538 sayılı Kanun ile yapılan kritik değişiklikle, 4/a (SSK) kapsamındaki sigortalılar için engellilik nedeniyle vergi indirimine dayalı emeklilik uygulaması son buldu. Artık vergi indirimi belgesi üzerinden emeklilik hakkı kazanma devri kapanarak, tüm işlemler 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesinin 5. fıkrasına bağlandı. Sigortalıların hak kaybı yaşamamak adına yeni dönemin usul, esas ve hesaplama yöntemlerini detaylıca bilmesi büyük önem taşıyor.
Yeni Sistem Nasıl İşliyor ve Süreç Nasıl İlerliyor?
2008 Ekim öncesinde sigortalı olan 4a kapsamın da çalışanlar, çalışma gücü kaybına dayalı yaşlılık aylığı talebinde bulunduklarında süreç şu adımlarla yürütülüyor:
Başvuru ve Sevk Koşulu: Sigortalı çalışmanız devam ediyorsa en son çalıştığınız firmanın bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl/Merkez Müdürlüğü’ne başvuru yapmanız gerekiyor.
SGK sigortalıyı Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Devlet Hastaneleri, Eğitim Araştırma Hastaneleri, Devlet Üniversite Hastanelerinden birine sevk eder. Sigortalının sevk masraflarının Kurumca karşılanabilmesi için en az 16 yıllık sigortalılık süresi ve 3700 prim günü şartını sağlamış olmanız gerekir.
Sigortalının son 6 ay içinde alınmış durum bildirir sağlık kurulu raporu varsa sevk yapılmadan değerlendirmeye alınır; rapor daha eski ise yeniden sevk yapılır.
Değerlendirme Yönetmeliği: Hastaneler raporu Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliğine göre düzenler, rapor düzenlerken farklı bir yönetmelik kullansa da raporlar SGK Sağlık Kurulu’na geldiğinde Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği kapsamında incelenir.
Oran Belirleme Farkı: Eski sistemde hastalıkların oranları toplanırken (balthazard formülü/toplama), yeni esas alınan yönetmelikte kişinin birden fazla rahatsızlığı varsa en yüksek orana sahip tek hastalık dikkate alınır. Bu durum, hastaneden alınan engellilik oranı ile SGK Sağlık Kurulu‘nun tespit ettiği çalışma gücü kaybı oranının farklılaşmasına ve genellikle oranın düşmesine yol açar.
Emeklilik Şartları ve Prim Gün Sayıları:
Çalışma gücü kaybı tespit edilen 2008 Ekim öncesi girişi olan 4/a sigortalıları için yaş şartı aranmaksızın geçerli olan emeklilik koşulları şunlardır:
*40 ile 49 arasında engel oranı olanlara 18 yıllık sigortalılık süresi ve 4100 gün,
*50 ile 59 arasında olanlara 16 yıllık sigortalılık süresi ve 3700 gün
4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (Emekli Sandığı) sigortalılarında %50-%59 arası kayıpta 16 yıl / 4320 gün; %40-%49 arası kayıpta 18 yıl / 4680 gün şartı uygulanmaktadır.
Kontrol Muayenesi İşlemleri:
Yeni Aylık Bağlananlar: SGK Sağlık Kurulunca kontrol muayene tarihi belirlenen sigortalılara, bu tarihten en az 3 ay önce sevk bildirimi yapılır. Belirlenen sürede muayenesini yaptıranların çalışma gücü kaybı %40’ın altına düşerse aylıkları kesilir.
Eski Düzenlemeye Göre Aylık Alanlar: Değişiklikten önce vergi indirimi ile aylık bağlanan emeklinin mevcut aylıklarının ödenmesine devam edilir. Ancak bu kişilerden kontrol muayene tarihi bulunanlar, sevk edildiklerinde yeni yönetmelik (Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği) hükümlerine göre değerlendirilir.
Emekli Aylığı Nasıl Hesaplanır?
Aylık Hesaplama Sisteminde Aylık Bağlama Oranı (ABO) tespiti dönemsel olarak özel kurallara tabidir:
1. 2008 Ekim Öncesi Hizmetler
Bu dönemdeki hizmetler için sigortalıların mağdur olmaması adına taban koruması uygulanır. 2000 öncesi gösterge sisteminde ve 2000-2008/Ekim arasındaki hizmet sürelerinde hesaba esas alınan ABO, %60’ın altında olamaz. Prim günü az olsa dahi indirim yapılmaz.
2. 2008 Ekim Sonrası Hizmetler
2008 Ekim sonrası dönem için ABO hesaplanırken, sigortalının az günle emekli olması sebebiyle prim gün sayısı çalışma gücü kaybı oranına göre sanal olarak artırılarak hesaplanır.
